Bolonia to miasto w północnych Włoszech, stolica regionu Emilia-Romania. Jego początki sięgają czasów sprzed Imperium Rzymskiego.
We wczesnym średniowieczu ważny ośrodek w Egzarchacie Raweny. Następnie w Królestwie Longobardów, a od 756 r. w składzie Państwa Kościelnego. W czasie wojen napoleońskich należała najpierw do Republiki Cispadańskiej (jako stolica), a potem do Republiki Cisalpińskiej. W l. 1802-1805 znajdowała się w Republice Włoskiej, a w l. 1805–1815 w Królestwie Włoch, by następnie powrócić pod władzę papieży. Od 1860 w Zjednoczonych Włoszech.
W okresie II wojny światowej Bolonia znalazła się na szlaku 2. Korpusu Polskiego, kiedy to siły alianckie – wiosną 1945 r. – podjęły próbę dalszego posuwania się na północ i odcięcia Niemców od przepraw na Padzie. W tym celu konieczne było przełamanie miejscowych punktów obrony niemieckiej (m.in. nad rzeką Senio) i zajęcie miasta.
Początkowo 2. Korpus Polski prowadził walki pozycyjne i rozpoznawcze. W marcu 1945 r. przeszedł do działań ofensywnych, by poprzez szybkie natarcie przeciąć drogi odwrotu na kierunku Ferrara – Bolonia, po czym odciąć główne siły niemieckie oskrzydlając je od północy. 9 kwietnia 1945 r. 3. Dywizja Strzelców Karpackich rozpoczęła forsowanie Senio. Po przełamaniu linii obrony na tej rzece i sforsowaniu rzeki Santerno, Polacy zdobywali kolejne miejscowości, zmuszając Niemców do odwrotu i przystępując do działań typowo pościgowych.
Posuwające się równolegle i wykonujące działania wspierające zgrupowanie „Rud” pod dowództwem płk. Klemensa Rudnickiego (w składzie: 3. Brygada Strzelców Karpackich i 4. Wołyńska Brygada Piechoty) odcięło w tym czasie niemieckie punkty usytuowane w pobliskich górach. Duża część działań toczyła się wokół ważnego szlaku Imola – Bolonia. 17 kwietnia 1945 r. Polacy zdobyli Castel San Pietro, a po kilku dniach przekroczyli rzeki Gaiana i Idice. 21 kwietnia 1945 r. o 6:05 9. Batalion Strzelców Karpackich wkroczył jako pierwszy do Bolonii i zawiesił nad miastem polską flagę.
Oddziały polskie wkraczające do Bolonii witane były owacyjnie przez miejscową ludność, a 17 dowódców otrzymało honorowe obywatelstwo miasta. Radni Bolonii wręczyli żołnierzom polskim specjalne pamiątkowe medale, na których widnieje napis:
Al liberatori che primi entrarono in Bologna 21 Aprile 1945 – per benem erenza
Straty polskie poniesione w walkach wyniosły od 600 do 1600 rannych oraz od 200 do 300 poległych żołnierzy.
Na południu miasta, przy głównej drodze znajduje się Polski Cmentarz Wojenny w Bolonii, największa polska nekropolia spośród czterech polskich cmentarzy we Włoszech. Walki o Bolonię zostały też upamiętnione napisem na jednej z tablic na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie.
25 kwietnia 2025 r. w Museo Memoriale della Liberta w Bolonii zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr hab. Karol Polejowski otworzył wystawę „Szlaki Nadziei. Odyseja Wolności”.
Ekspozycja została zaprezentowana w ramach obchodów 80. rocznicy wyzwolenia Bolonii przez oddziały 3 Dywizji Strzelców Karpackich, walczącej w składzie 2 Korpusu Polskiego oraz oddziały amerykańskiej 34 Dywizji Piechoty.
Wernisażowi towarzyszył pokaz amatorskich kadrów filmowych autorstwa Edo Ansaloniego, który od zawsze pasjonował się kinematografią. 21 kwietnia 1945 r. sfilmował wkroczenie pierwszych polskich wojsk do Bolonii. Wówczas nie zdawał sobie z tego sprawy, ale tego dnia jego kamera zarejestrowała sceny o ogromnym znaczeniu historycznym.
Delegacja IPN odwiedziła również wyzwoloną przez Polaków Ankonę, gdzie pod XIX-wieczną Porta Santo Stefano, bramą forteczną będącą miejscem pamięci polskich żołnierzy, oddaliśmy hołd bohaterom. Podczas wizyty w Ankonie zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej spotkał się z Konsul Honorową RP Cristiną Gorajski, aby porozmawiać na temat wspólnie podejmowanych działań. Na zaproszenie kierowniczki placówki, Mai Mielcarskiej-Piangerelli, delegacja Instytutu gościła także w Szkole Polskiej.
25 kwietnia 2025 r. w Museo Memoriale della Liberta została zaprezentowana wystawa „Szlaki Nadziei. Odyseja Wolności”.
