Szlaki nadziei. Odyseja wolności

https://szlakinadziei.ipn.gov.pl/sn/wystawy/miejsca/117597,Raalte.html
27.02.2026, 04:41

Miejsca

Otwarcie wystawy odbyło się podczas ceremonii upamiętniającej zestrzeloną załogę polskiego bombowca 305 Dywizjonu Wellington, który rozbił się w pobliżu Raalte 20 czerwca 1942 roku. Ceremonia odbyła się dokładnie 83 lata po tym tragicznym wydarzeniu w Pauluskerk (dawnym kościele H. Paulusa) w Raalte.

Podczas II wojny światowej w rejonie Raalte zginęło czterech polskich lotników służących w 305. Dywizjonie Bombowym RAF „Ziemi Wielkopolskiej”. 20 czerwca 1942 r. ich samolot, Vickers Wellington Z8339 „Nana”, został zestrzelony nad Holandią w drodze powrotnej z nalotu na niemiecki Emden. Maszyna rozbiła się w okolicach miejscowości Heeten, niedaleko Raalte. W katastrofie zginęli: pilot sierż. Alojzy Paweł Gusowski, nawigator por. Henryk Aleksander Jankiewicz, radiooperator sierż. Kazimierz Jan Ardelli oraz strzelec pokładowy sierż. Marian Jan Świderski. Piąty członek załogi, por. Stefan Bolesław Madejczyk, przeżył i trafił do niemieckiej niewoli. Polegli lotnicy zostali pochowani na cmentarzu Westdorp w Raalte, gdzie do dziś znajdują się ich groby.

***

Oprócz wystawy przygotowanej przez Instytut Pamięci Narodowej, przedstawiającej tragiczne losy Polaków walczących o wolność, zaprezentowano także dwie inne ekspozycje. Jedna z nich koncentruje się na postaci Johna Olmsteda – amerykańskiego tajnego agenta działającego w rejonie Raalte, współpracującego z lokalnym ruchem oporu. Druga prezentuje unikatowe dokumenty i korespondencję związaną z operacją Market-Garden oraz ze zrzutami alianckich agentów w prowincji Overijssel.

Przed południem odbył się wykład poświęcony tragicznym wydarzeniom z czerwca 1942 r., działalności holenderskiego ruchu oporu, prześladowaniom lokalnej społeczności żydowskiej oraz funkcjonowaniu siatki wywiadowczej zorganizowanej przez Johna Olmsteda.

W południe na miejscowym cmentarzu złożono kwiaty na grobach czterech polskich lotników oraz dwudziestu innych żołnierzy alianckich, poległych w okolicach Raalte w latach 1942–1945. W uroczystości wzięli udział m.in. pani Elżbieta Kowalkowska, siostrzenica Alojzego Gusowskiego, wraz z mężem, oraz Appie Wassing – lokalna działaczka społeczna, która od ponad 40 lat opiekuje się polskimi grobami i w latach 80. organizowała pomoc humanitarną dla Polski. Obecni byli również przedstawiciele lokalnych władz, w tym burmistrz Raalte Rob Zuidema, a także delegaci Instytutu Pamięci Narodowej, Naczelnego Dowództwa Królewskich Holenderskich Sił Powietrznych, Commonwealth War Graves Commission, Arnhem Postal History, International Bomber Command Centre oraz Office of Strategic Services USA. Paula Doyle, reprezentująca Stowarzyszenie OSS, przekazała IPN wyjątkowy dar – replikę Złotego Medalu Kongresu, najwyższego cywilnego odznaczenia przyznawanego przez Kongres Stanów Zjednoczonych członkom OSS.

Podziel się