Valletta to główne miasto Malty, jej serce. Pełne wspaniałych zabytków pamiętających czasy zakonów rycerskich, a jednocześnie ważny punkt na mapie zmagań podczas II wojny światowej.
Kamień węgielny pod budowę miasta położono 28 marca 1566 r. Na cześć swego założyciela, Jeana Parisota de la Valette, zostało nazwane Vallettą. Projekt miasta przygotował Francesco Laparelli, uczeń Michała Anioła. Miasto zaprojektowane w bardzo przemyślany sposób, wykorzystujący naturalne ukształtowanie terenu. Ulice przecinają się pod kątem prostym, całość zabudowy miejskiej otoczono murami obronnymi, a od strony lądu jeszcze dodatkowo fosą. W 1571 r. stało się siedzibą zakonu joannitów. W związku ze stałym zagrożeniem ze strony Turków miasto było rozbudowywane i fortyfikowane w kolejnych latach. W 1798 r. wyspa została zdobyta przez Francuzów, ale już we wrześniu 1800 r. zawładnęli nią Brytyjczycy.
W czasie II wojny światowej wyspa i miasto stały się strategicznymi punktami dla Wielkiej Brytanii. Położenie na Morzu Śródziemnym pozwalało stacjonującym tu siłom Aliantów zapewnić bezpieczeństwo dla własnych konwojów z zaopatrzeniem oraz skutecznie zwalczać niemieckie i włoskie transporty zaopatrzenia z Europy do Afryki. Valletta została okrzyknięta niezatapialnym lotniskowcem, ale była również ważnym portem dla morskich sił podwodnych i nawodnych. Po utracie Krety Brytyjczykom w akwenie Morza Śródziemnego pozostały tylko trzy mocne punkty oporu: Gibraltar, Malta i Egipt. Te miejsca zapewniały bezpieczeństwo komunikacji z Bliskim Wschodem oraz Indiami.
W historii walk o Maltę zapisała się Polska Marynarka Wojenna. 3 maja 1940 r. w porcie Valletta uroczyście podniesiono polską banderę na ORP Garland - niszczycielu przekazanym Polskiej Marynarce Wojennej przez Royal Navy. Szczególnie pamiętane są również ORP Sokół i Dzik, dla których Valletta była portem macierzystym podczas działań na Morzu Śródziemnym. ORP Sokół, w ramach 10 Flotylli Okrętów Podwodnych, po raz pierwszy działał z Malty od października 1941 do kwietnia 1942 r. Do maltańskiego portu powrócił, w towarzystwie ORP Dzik, na okres od maja do października 1943 r. Polskie okręty podwodne dorobiły się przydomku „Terrible Twins” („Straszne Bliźniaki”). Drobną ciekawostką z tego okresu jest to, że załogę ORP Sokół uzupełniono wtedy o rodowitego Matańczyka – Paula Camilleri.
W walkach o Maltę nie sposób pominąć tragicznych losów polskiego niszczyciela ORP Kujawiak (numer burtowy L72). 12 czerwca 1942 r. opuścił Gibraltar w osłonie konwoju zmierzającego do Valletty. Następnego dnia, tuż po północy, wszedł na minę. W wyniku eksplozji okręt zatonął, zginęło 13 marynarzy a 12 zostało rannych. Wrak ORP Kujawiak odnalazła dopiero w XXI w. polska ekspedycja „The Hutnt for L72”. 16 czerwca 2015 r. w ogrodach Upper Barrakka w Valetcie została wmurowana tablica upamiętniająca marynarzy, którzy zginęli na tym okręcie.
W nieodległej od Valletty Kalkarze, na Kalkara Naval Cemetery, pochowano sześciu polskich lotników, którzy zginęli 17 grudnia 1942 r. w katastrofie samolotu Handley Page Halifax Mk. II (DT 542) ze 138. dywizjonu RAF.
