Szlaki nadziei. Odyseja wolności

18 lipca 2026 r. w Ankonie miały miejsce główne uroczystości rocznicowe związane z wyzwoleniem miasta przez żołnierzy 2. Korpusu Polskiego. Przy Porta Santo Stefano odbyła się oficjalna ceremonia upamiętniająca, zorganizowana wspólnie przez Instytut Pamięci Narodowej, Ambasadę Rzeczypospolitej Polskiej oraz Konsulat RP. W trakcie uroczystości złożono wieńce i oddano hołd bohaterom walk o wolność Włoch.

Kontynuacja obchodów miała miejsce w Sali Rady Miejskiej w Ankonie, gdzie odbyła się uroczystość wręczenia medali „Reipublicae Memoriae Meritum” – jako wyraz uznania dla zaangażowania w upowszechnianie wiedzy o historii polskiego wysiłku zbrojnego podczas II wojny światowej.

Dzisiejsza uroczystość ma szczególny wymiar – jest wyrazem wdzięczności państwa polskiego wobec osób, które strzegą prawdy historycznej oraz przekazują ją kolejnym pokoleniom (...). Przyjmując to odznaczenie, stajecie się Państwo ambasadorami pamięci. Wasza praca ma znaczenie nie tylko dla Polski, ale również dla budowania świadomości historycznej w szerszym, międzynarodowym kontekście. Dzięki Państwu prawda o przeszłości może być przekazywana w sposób rzetelny, odpowiedzialny i godny.

– zwrócił się do uhonorowanych zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski. 

Jak przypomniał:

Ankona – miejsce spotkania kultur i historii – przypomina nam, że pamięć narodowa nie zna granic. Polskie doświadczenia historyczne, losy naszych rodaków rozsianych po świecie oraz świadectwa ich życia i działalności są częścią wspólnego dziedzictwa Europy.

Medalem „Reipublicae Memoriae Meritum”, przyznawanym osobom szczególnie zasłużonym dla pielęgnowania pamięci o historii narodu polskiego, wyróżnieni zostali:

• dr Enzo Salera (burmistrz Cassino) za trwające od lat zaangażowanie w budowanie relacji polsko-włoskich na podstawie szacunku wobec przeszłości oraz za dbałość o dziedzictwo żołnierzy 2. Korpusu Polskiego, w myśl idei zawartej na pomniku Dywizji Karpackiej „Za wolność naszą i waszą, my żołnierze polscy zostawiliśmy Bogu ducha, ciała ziemi włoskiej, a serca Polsce”. 
• Giuseppe Valente za głębokie zaangażowanie w misję opowiadania przyszłym pokoleniom o poświęceniu żołnierzy polskich z 2. Korpusu Polskiego w czasie bitwy o Monte Cassino, w myśl przesłania napisanego na cmentarzu polskim: „Przechodniu, powiedz Polsce, żeśmy polegli wierni w jej służbie”. Giuseppe Valente podjął to wezwanie i nadał mu szerszy wymiar – przekazywania owego przesłania światu. 
• Śp. Mec. Roberto Molle za działalność popularyzatorską o historii Bitwy Narodów, jaką była bitwa o Monte Cassino oraz szczególną troskę o pamięć o żołnierzach 2. Korpusu Polskiego, którzy na ziemi włoskiej bili się o wolność nie tylko swoją, ale i całego świata. A także za wieloletnią pracę na rzecz zachowania dla przyszłych pokoleń śladów przeszłości świadczących o bohaterstwie tych, którzy walczyli tu ramię w ramię w imię tych samych wartości. 

Podczas spotkania zaprezentowano piąty odcinek serialu „Szlak Nadziei. Bitwa o Monte Cassino” ukazujący finał walk o Monte Cassino i moment, w którym Polacy zdobywają klasztor 18 maja 1944 roku.

Relacje weteranów, fragmenty wspomnień i współczesna dokumentacja terenu odtwarzają dramatyczny przebieg drugiego natarcia, determinację żołnierzy oraz symboliczne gesty – od zatknięcia proporca po odegranie hejnału mariackiego w ruinach. Odcinek prowadzi dalej przez walki o Piedimonte, Ankonę i Bolonię, pokazując triumf 2. Korpusu, ale także jego gorzkie zakończenie: pominięcie Polaków w paradzie zwycięstwa i powojenne losy żołnierzy Armii Andersa. 

Wyprodukowany przez IPN obraz przenosi widzów do jednego z najbardziej dramatycznych i heroicznych rozdziałów XX-wiecznej historii Polski.

To nie tylko opowieść o bitwie, która stała się symbolem niezłomności i odwagi polskiego żołnierza. To film o ludziach – o ich wierze, determinacji i tęsknocie za wolnością. O szlaku, który prowadził ich przez śmierć i cierpienie, ale również przez nadzieję i poczucie misji. Serial ten jest opowieścią o losach Polski jako państwa i wspólnoty obywateli, dotkniętych okrucieństwem dwóch totalitaryzmów: niemieckiego i sowieckiego. 

Osobom, którym przyczyniły się do powstania produkcji, wręczono przed seansem pamiątkowe dyplomy.

W wydarzeniu, odbywającym się w ramach międzynarodowego projektu Instytutu Pamięci Narodowej – „Szlaki Nadziei. Odyseja Wolności”, wziął udział także dyrektor Biura Edukacji Narodowej IPN dr Adam Pleskaczyński.

***

17 lipca 2026 r. w Loreto odbyła się uroczysta Msza święta na Polskim Cmentarzu Wojennym, podczas której oddano hołd poległym żołnierzom. W wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele polskich instytucji państwowych, środowisk kombatanckich oraz lokalnych władz. Modlitwa i wspólna pamięć były wyrazem wdzięczności za ofiarę życia złożoną w imię wolności.

– Ci, którzy spoczywają na tym cmentarzu, są dowodem na to, że za wolność i niepodległość płaci się najwyższą cenę. Płynie z tego bardzo prosta lekcja – złu trzeba przeciwstawić się w każdym miejscu i wszelkimi siłami. 

– mówił, akcentując polski wkład w wyzwolenie Włoch w 1944 roku, zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski.

– Pamiętajmy o polskich bohaterach i wypełniajmy ich testament 

– apelował.