Szlaki nadziei. Odyseja wolności

Delegacja IPN oraz przedstawiciele polskiej i tunezyjskiej społeczności wspólnie uczcili pamięć Polaków walczących nad Afryką podczas II wojny światowej. Wydarzenie zgromadziło przedstawicieli lokalnych władz, tunezyjskiej armii oraz społeczności polskiej mieszkającej w Tunezji. Umieszczoną w Muzeum Wojny w Mareth marmurową tablicę ufundowaną przez Instytut Pamięci Narodowej odsłonili Gubernator Kabis Radhouen Ncibi, Generał Samir Chemi, Ambasador Nadzwyczajny i Pełnomocny Rzeczypospolitej Polskiej w Tunezji Justyna Porazińska oraz zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski.

W wernisażu udział wzięli ambasadorowie Austrii, Belgii, Bułgarii, Francji, Grecji, Włoch, Malty, Rumunii, Szwecji, Ukrainy, reprezentacje wojsk Belgii, Kanady, Stanów Zjednoczonych, Francji, Wielkiej Brytanii, przedstawiciele Szkoły Polskiej w Tunisie oraz Domu Polskiego.

Wydarzenie upamiętnia działania Polskiego Zespołu Myśliwskiego, który w składzie 12 lotników tworzył dodatkową eskadrę C przy brytyjskim 145. Dywizjonie Myśliwskim RAF. Łącznikiem z dowództwem został ppłk pil. Tadeusz Rolski, a dowódcą eskadry kpt. pil. Stanisław Skalski. 12 lutego 1943 r. zespół rozpoczął szkolenia i przygotowania do opuszczenia Anglii w bazie koło Liverpoolu w Wielkiej Brytanii. 27 lutego lotnicy polscy wypłynęli z Glasgow do Afryki. W marcu dotarli do Oranu. Stamtąd drogą powietrzną przetransportowano ich na pierwsze lotnisko bazowania około 250 km na zachód od Tunisu.

Polscy piloci stanowili główną osłonę samolotów atakujących pozycje lądowe Wehrmachtu, ich zadaniem było wiązanie walką myśliwców niemieckich. 22 kwietnia 1943 r. zespół odniósł największe sukcesy. Polacy zaatakowali 30 myśliwców niepzyjaciela, które osłaniały formację samolotów transportowych Messerschmitt Me 323 Gigant. Polscy piloci związali walką eskortę i zestrzelili 6 myśliwców wroga. Tym samym otworzyli drogę Brytyjczykom, którzy zniszczyli pozbawione samoloty transportowe. Działania lądowe aliantów w Tunezji powodowały kilkakrotne przebazowanie zespołu na nowe lotnisko, bliżej frontu. 20 maja 1943 r. Polacy zostali przeniesieni na lotnisko Ben Gardane.

Polski zespół szybko stał się legendą. W pionierskim czasie rozwoju lotnictwa grupy akrobatyczne wykonujące na oczach tłumów efektowne pokazy połączone ze skomplikowanymi akrobacjami nazywano latającymi cyrkami. Właśnie do tego określenia nawiązywano, nazywając w czasie wojny cyrkami najlepsze grupy pilotów.

W końcu 1943 r. z bazy Sidi Amor koło Tunisu operowała polska 1856 Eskadra Specjalnego Przeznaczenia, skąd wykonała w grudniu 1943 r. kilka lotów z zaopatrzeniem dla Armii Krajowej do okupowanej Polski. Następnie została przebazowana do Brindisi we Włoszech.

Polski Zespół Myśliwski w czasie kampanii trwającej dwa miesiącezniszczył na pewno 25 samoloty wroga i 3 prawdopodobnie. Podczas walk w Afryce utracili jednego pilota – MIeczysława Wyszkowskiego, który dostał się do niewoli.

Zespół rozwiązano 22 lipca 1943 r. Część z polskich pilotów powróciła do Wielkiej Brytanii, kilku kontynuowało walkę w brytyjskich dywizjonach w akwenie Morza Śródziemnego.